______________________________________________________________
______________________________________________________________ |
|
Prema Autobiografiji, Miloš Milovanović rođen je 1850. godine u selu Perućcu (otac hercegovački doseljenik Milovan Kusturić), a osnovnu školu učio je u Užicu, koje je smatrao za mesto svog rođenja. Po završetku osnovne škole bio je mehandžijski sluga, terzijski učenik i pomoćnik. Posle privremenog ukidanja gimnazije u Užicu, privatno završava prvi razred gimnazije kod užičkog profesora Rajičića (oca doktora psihologije, herbartovca Dušana Rajičića i deda srpskog kompozitora Stanojla Rajičića), a potom sve do šestog razreda školovanje nastavlja u Beogradu. Ne završivši još dva razreda, usled oskudice, prihvata se učiteljskog poziva u Velikom Orašju kod Smedereva ("s namerom da što zaštedim od svoje plate i time produžim školovanje"). Tek posle tri godine službe uspeva da upiše pravni odsek Velike škole, koji je tada davao školovan kadar za sudije ali i nastavnike srednjih škola. Međutim, 1873. godine, kada završava prava, ukida se praksa da se pravnici postavljaju za nastavnike. Zato Milovanović nastavlja još jednu godinu kao učitelj, a onda upisuje Filozofski fakultet u Beogradu, gde su mu profesori bili Milan Kujundžić i Alimpije Vasiljević, tada najpoznatiji srpski filozofi. Naš filozof će u njima, Kujundžiću posebno, videti mislioce na koje se treba ugledati. Po diplomiranju, 1878. godine, traži posao u sudstvu, gde se zadržava oko godinu dana kao pisar, da bi nastavio svoju karijeru gimnazijskog profesora u Šapcu (oko 5 godina), Velikom Gradištu, Nišu i Knjaževcu. Odatle uspeva da dođe do zvanja profesora na Učiteljskoj školi u Beogradu, što će ga izvesno vreme držati u uverenju da to može biti prečica do mesta predavača na filozofskom odseku Velike škole. Namera mu je osujećena, jer taj položaj nekoliko godina kasnije zauzima politički nezainteresovan Branislav Petronijević, koji je svoj izbor osigurao dugogodišnjim uništavajućim kritikama spisa mogućih konkurenata Bože Kneževića i Miloša Milovanovića. Usled sukoba sa naprednjacima, Milovanović socijalista, nesklon da pravi političke kompromise, biva čak degradiran na mesto nastavnika u Drugoj beogradskoj gimnaziji. Njegov kritički duh ne miruje, pa je politički odstranjen iz beogradske javnosti službom (prvo nastavnik, potom direktor) u gimnazijama u Jagodini i Zaječaru. Godine 1903. vraća se u prestonicu, ali zbog Majskog prevrata ne dobija željeni posao na Univerzitetu, jer prijatelj koji je trebalo da se pobrine za Milovanovićevu afirmaciju kao filozozfa silazi sa funkcije. Razočaran, mislilac se vraća u Zaječar, gde je ubrzo penzionisan. Umro je 1924. godine u Beogradu. Milovanovićevi prijatelji iz udruženja učitelja posthumno objavljuju 1926. godine njegova Politička pisma. Iako je bio u osnovi opredeljen za pozitivistički evolucionizam spenserovskog tipa, stajao je čvrsto u tradiciji Dositejevog prosvetiteljstva i Vukove kulturne revolucije, ne prihvatajući pozitivističko negiranje vrednosti istoriografije, već upravo ističući, kao neophodnost pristupanja istraživanju nauke i filozofije, činjenicu da je to ujedno izučavanje narodnog duha. To je bilo stoga što je Milovanović još s početka svoga rada bio pod snažnim uticajima ideologije Ujedinjene omladine srpske, da bi se kasnije, upoznavši se sa socijalnim prilikama života seljaštva, opredelio da zastupa socijalističke ideje Svetozara Markovića i Adama Bogosavljevića. Njihove stavove kao i opšti humanistički zahtev za boljim i pravednim srbijanskim društvom ugradio je u vizuru ukupnog pozitivističkog posmatranja stvarnosti. U filozofiji društva, koja je u odnosu na rudimentarnu filozofiju prirode urađena znatno koherentnije i prihvatljivije, Milovanović pokušava da sve teorijske postavke preuzete od velikih evropskih filozofskih uzora prilagodi specifičnom srpskom kulturnom i socijalnom miljeu, s ciljem da budu u funkciji istinskog prosvećivanja naroda. Na tom putu, obeleženom teškom učiteljskom službom po Srbiji, doživljavao je različite progone i nerazumevanje u sredinama gde je boravio. Uprkos tome, o svom trošku naprosto je emitovao dela iz filozofije, pedagogije i psihologije, kao i istorije ovih nauka, smatrajući da je to najbolji put mislioca-narodnog prosvetitelja. S pravom se može reći da je bio bolji pedagog, prevodilac i prosvetitelj nego filozofski pisac. Njegovo delo, iako objektivno obimno (više od 4.500 strana!) i donekle čak i originalno, ostalo je, naime, uglavnom na na nivou proste eklektike i vulgarizacije. Razloge za to možemo naći u preteranom nacionalnom romantizmu i zanesenosti prosvetiteljskim idealima s jedne, a s druge strane - u nedovoljnoj dubini filozofskih rezona, nedostatku znanja i nekritičkom prihvatanju načela pozitivizma. To je proizvelo nedoslednost u ispitivanju naučnih i filozofskih problema i iznošenja teza koje su problematične zbog nespojivih veza glavne orijentacije, pozitivizma, sa nesrodnim filozofskim pravcima. Zbog toga je doživljavao kritike stručne javnosti, odnosno Brane Petronijevića, s kojim je javno, čak i na koricama svojih knjiga razmenjivao netrpeljivost i uvrede. Iako je napisao više od 25 knjiga (glavno delo je Život narodni u 11 knjiga i Filosofija i nauka u 9 knjiga, napisane između 1886-1908.) i veliki broj članaka u književnim listovima, mnogo pre svoje smrti ostao je zaboravljen (iako je imao i poštovalaca) i odbačen kao mislilac. Neki momenti Milovanovićevog obimnog rada svakako da su vredni proučavanja, ali je, na žalost, ukupna pojava označena kao vulgarna i donekle diletantska. U nečemu je nadmašio svoje učitelje, u glavnini - pokušaju sistematizacije - daleko je ispod njih. Zaslužan je, pre svega, zbog značajnih prevoda engleskih i nemačkih izvora i dragocenih knjiga iz istorije filozofije i pedagogije. On je bio jedan od retkih pismenih ljudi onoga vremena koji je, služeći se stranim izvorima, u prihvatljivoj meri prenosio srpskoj kulturnoj javnosti tokove evropske filozofije i prosvetnih disciplina. Podario je i značajnu istoriju srpske filozofije sve do svoga vremena. Zbog toga je izučavanje istorije filozofije u Srba njegov najznačajniji doprinos. Nijedna njegova fotografija, koliko je poznato, nije sačuvana. U Užicu nije zabeležen nijedan trag njegovo postojanja i stručnog rada pa se zato i sumnja da se ikada vraćao u mesto koje je smatrao za rodni grad. ________________________________________________________________________ |
 |
 |
POZITIVIST
EKLEKTIK